Pengembangan Alur Layanan Penanggulangan Bencana Banjir terhadap Penyandang Disabilitas di BPBD Barito Kuala

Development of Flood Disaster Management Service Flow for Persons with Disabilities at BPBD Barito Kuala

Authors

  • Dina Roswandi Siregar Lambung Mangkurat University
  • Mirnawati Mirnawati Universitas Lambung Mangkurat
  • Sakerani Sakerani Universitas Lambung Mangkurat
  • Amka Amka Universitas Lambung Mangkurat

DOI:

https://doi.org/10.47709/educendikia.v6i01.7958

Keywords:

Alur Layanan, Banjir, BPBD, Disabilitas, Penanggulangan Bencana.

Abstract

This research is motivated by the condition of Barito Kuala Regency, which experiences major flooding every year and has a serious impact on vulnerable groups, especially people with disabilities and blindness who have limited mobility. Based on interviews with the Head of the Barito Kuala Regional Disaster Management Agency (BPBD), there is currently no inclusive, disability-friendly disaster management service flow. This problem is exacerbated by the lack of cross-sector collaboration among BPBD, the Social Service, the Health Service, and the Education Service, as well as the absence of a service flow for people with disabilities during disasters. This research uses a qualitative approach, applying the Research and Development (R&D) method for 3D models (Define, Design, Develop), adapted from 4D by Thiagarajan et al. Data sources include BPBD Barito Kuala, the Social Service, the Health Service, lecturers specializing in special education, and people with disabilities and people with blindness. Data collection techniques include interviews, observations, Focus Group Discussions (FGDs), and documentation, while data analysis is conducted both qualitatively and quantitatively. The study's results indicate that the Barito Kuala Regional Disaster Management Agency (BPBD) does not yet have an inclusive disaster management service system; as a result, residents with disabilities are not accommodated during floods. The service flow developed in this study includes three main phases: pre-disaster, during the disaster, and post-disaster, with adjustments to the needs of people with disabilities that were deemed appropriate by three validators, and were assessed as easy to understand, accessible, and appropriate to the needs of people with disabilities according to users. The final product of this study is expected to serve as an operational guideline for the Barito Kuala BPBD in creating an adaptive, equitable, and disability-friendly disaster management system.

References

(UNDRR), U. N. O. for D. R. R. (2020). Disaster Risk Reduction and Sustainable Development: Building Resilience for a Safer Future. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/disaster-risk-reduction-and-sustainable-development

Badan Nasional Penanggulangan Bencana. (2024). Kolaborasi inklusif dalam upaya pengurangan risiko bencana. BNPB.

Badan Penanggulangan Bencana Daerah Kabupaten Bogor. (2024, 3 Mei). Lima tantangan penanggulangan bencana kini. BPBD Kabupaten Bogor. https://bpbd.bogorkab.go.id/berita/Seputar-OPD/lima-tantangan-penanggulangan-bencana-kini. (n.d.). Badan Penanggulangan Bencana Daerah Kabupaten Bogor. (2024, 3 Mei). Lima tantangan penanggulangan bencana kini. BPBD Kabupaten Bogor. https://bpbd.bogorkab.go.id/berita/Seputar-OPD/lima-tantangan-penanggulangan-bencana-kini.

Bencana, B. N. P. (2024). Data Bencana Indonesia 2024. BNPB. https://www.bnpb.go.id

Bhattacharya-Mis, N., Jones, D., & Williams, F. (2024). The evolution of the disaster risk management cycle and its continuing applicability to an evolving flood threat. Springer.

Chibhoyi, D., Mudzonga, E., & Gombiro, P. (2024). Public service delivery in the context of disaster risk reduction. Open Access Library Journal, 11(1), 1–12.

Geddam, S. M., & Raj Kiran, C. A. (2024). Enhancing disaster management effectiveness: An integrated analysis of key factors and practical strategies through Structural Equation Modeling (SEM) and Scopus data text mining. Geohazard Mechanics, 2, 95–107. https://doi.org/10.1016/j.ghm.2024.03.001

Gutterman, A. S. (2023). Definitions and models of disability. ResearchGate. (2023).

Hardani, H. (2020). Metode penelitian kualitatif & kuantitatif. Pustaka Ilmu.

IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, adaptation, and vulnerability. Cambridge University Press.

Iqbal, U., Perez, P., & Barthelemy, J. (2021). A process-driven and need-oriented framework for review of technological contributions to disaster management. Heliyon, 7(11), e08405. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e08405

Istiada, A., & Nisa, A. A. (2025). Pemberdayaan penyandang disabilitas dalam meningkatkan kesiapsiagaan bencana: Systematic review. JUKEJ: Jurnal Kesehatan Jompa, 4(1), 193–204. https://jurnal.jomparnd.com/index.php/jkj

Jeniawaty, S., & Rijanto, A. (2023). Manajemen bencana: Konsep dan implementasi. Universitas Terbuka Press.

Kebudayaan, K. P. dan. (2022). Panduan pelaksanaan pendidikan inklusif. Direktorat Pendidikan Khusus, Kemendikbud.

Kuala, P. K. B. (2022). Peraturan Daerah Nomor 2 Tahun 2022 tentang Penanggulangan Bencana Daerah. Pemkab Batola.

Mirnawati. (2020). Pemberdayaan sosial penyandang disabilitas melalui partisipasi masyarakat. Jurnal Ilmu Sosial, 12(2), 110–123.

Nakoe, M. R., Lalu, N. A. S., Manajemen, Bencana, Sablon, U. D. D., Manajemen, Bencana, Nakoe, M. R., & Lalu, N. A. S. (2022). Penulis?: Deepublish.

Nisa, F. (2021). Implementasi kebijakan inklusi sosial dalam kebencanaan di Indonesia. Jurnal Kebijakan Publik, 9(3), 221–233.

Pelling, M. (2023). Adaptive service pathways: Linking policy, operations, and outcomes in disaster governance. Environmental Science & Policy, 146, 102–117.

Picasauw, D. B. (2020). Upaya BPBD Balikpapan dalam penanggulangan bencana banjir. Universitas Mulawarman.

Pramono, C., Nurhidayati, I., & Niswah, H. (2023). Kebutuhan Kesiapsiagaan Pada Disabilitas Dalam Menghadapi Bencana Alam. JUKEJ: Jurnal Kesehatan Jompa.

Raya, A. P. (2022). Strategi BPBD Barito Kuala dalam pengurangan risiko bencana banjir. Universitas Lambung Mangkurat.

Rohman Syah, R., & Rahmat, H. K. (2025). Pendidikan kebencanaan dalam pembangunan sadar bencana untuk penyandang disabilitas. Jagratara: Journal of Disaster Research, 3(1), 11–18. https://doi.org/10.35719/ijdr.v3i1.191

Slamet, F. A. (2022). Model penelitian pengembangan (R n D). Institut Agama Islam Sunan Kalijogo Malang.

Syugiarto, S., Khaldun, R. I., Tawil, Y. P., & Kusnadi, H. W. (2022). Pemulihan pasca-bencana di Indonesia: Perlukah dilakukan perubahan kebijakan? Jurnal Ilmiah Ilmu Sosial, 8(2), 152–161. https://doi.org/10.23887/jiis.v8i2.47443

Undang-Undang Nomor 24 Tahun 2007 Tentang Penanggulangan Bencana (2007).

Undang-Undang Nomor 8 Tahun 2016 Tentang Penyandang Disabilitas (2016).

Warih, M. (2022). Pelayanan publik inklusif di lembaga pemerintah daerah. Jurnal Administrasi Publik, 8(1), 25–38.

Widinarsih, D. (2019). Penyandang disabilitas di Indonesia: Perkembangan istilah dan definisi. Jurnal Pekerjaan Sosial, 2(1), 15–29.

Downloads

Published

2026-04-05

How to Cite

Siregar, D. R., Mirnawati, M., Sakerani, S., & Amka, A. (2026). Pengembangan Alur Layanan Penanggulangan Bencana Banjir terhadap Penyandang Disabilitas di BPBD Barito Kuala: Development of Flood Disaster Management Service Flow for Persons with Disabilities at BPBD Barito Kuala. Edu Cendikia: Jurnal Ilmiah Kependidikan, 6(01), 215–227. https://doi.org/10.47709/educendikia.v6i01.7958

Similar Articles

1 2 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.